Al heel lang geldt het als een bijzonder sportieve prestatie om op één dag schaatsend alle elf Friese steden aan te doen: een afstand van bijna 200 kilometer. Van enkele tientallen volbrengers uit vroeger eeuwen zijn de namen bekend gebleven. Hun successen werden in familiekring trots van generatie op generatie doorverteld.
Onder de honderden mannen en vrouwen die in de lange winter van 1890 op 1891 op eigen initiatief de tocht volbrachten, bevond zich ook de grote sportpionier Willem ('Pim') Mulier. Hij was het, die daarna op het idee kwam van een 'georganiseerde' Elfstedentocht. In 1909 was het zover. Toen schreef De Friesche IJsbond voor de eerste maal een Elfstedenwedstrijd uit.
De Friesche IJsbond wilde het evenwel bij deze ene keer laten, maar mr. M.E. Hepkema, jurist te Leeuwarden, was van mening dat deze vorm van schaatssport levensvatbaar was. Hij achtte een aparte organisatie daarbij van belang. Enkele dagen daarna - op 15 januari 1909 - richtte hij, samen met andere enthousiaste Friezen, Vereniging De Friesche Elf Steden op. Het doel van de vereniging is het bevorderen van de ijssport in de provincie Fryslân en in het bijzonder - zo mogelijk jaarlijks - het organiseren van een elfstedentocht op de schaats. Mr. Hepkema was de eerste voorzitter (van 1909 tot 1947).
De Elfstedentocht kent een wedstrijd- en een toertocht die beide op dezelfde dag én langs dezelfde route plaatsvinden. Sinds 1909 heeft de tocht vijftien keer doorgang gevonden. Hier vindt u een krantenartikel van de tocht van 1929.
Sinds 1909 vonden er slechts vijftien Elfstedentochten op de schaats plaats, waarvan zes in de maand januari, acht in de maand februari en één in de maand december. De laatste Elfstedentocht vond plaats op 4 januari 1997. De winnaars van de tochten waren:
|
Datum
|
Dag |
Deelnemer
|
Woonplaats
|
Rijtijd
|
|
02-01-1909
|
zaterdag |
M. Hoekstra
|
Warga
|
13.50
|
|
07-02-1912
|
woensdag |
C.C.J. de Koning
|
Arnhem
|
11.40
|
|
27-01-1917
|
zaterdag |
C.C.J. de Koning
|
Arnhem
|
9.53
|
|
12-02-1929
|
dinsdag |
K. Leemburg
|
Leeuwarden
|
11.09
|
|
16-12-1933
|
zaterdag |
A. de Vries
|
Dronrijp
|
9.53
|
|
|
S. Castelein
|
Wartena
|
|
|
|
30-01-1940
|
dinsdag |
P. Keizer
|
De Lier
|
11.30
|
|
|
A. Adema
|
Franeker
|
|
|
|
|
C. Jongert
|
Alkmaar
|
|
|
|
|
D. van der Duim
|
Warga
|
|
|
|
|
S. Westra
|
Warmenhuizen
|
|
|
|
06-02-1941
|
donderdag |
A. Adema
|
Franeker
|
9.19
|
|
22-01-1942
|
donderdag |
S. de Groot
|
Weidum
|
8.44
|
|
08-02-1947
|
zaterdag |
J. van der Hoorn
|
Ter Aar
|
10.51
|
|
03-02-1954
|
woensdag |
J. van den Berg
|
Nijbeets
|
7.35
|
|
14-02-1956
|
dinsdag |
Geen prijs uitgereikt
|
|
|
|
18-01-1963
|
vrijdag |
R. Paping
|
Ommen
|
10.59
|
|
21-02-1985
|
donderdag |
E. van Benthem
|
St. Jansklooster
|
6.47
|
|
26-02-1986
|
woensdag |
E. van Benthem
|
St. Jansklooster
|
6.55
|
|
04-01-1997
|
zaterdag |
H. Angenent
|
Alphen a/d Rijn
|
6.49
|
In 1985 konden er voor het eerst vrouwen aan de wedstrijd deelnemen. In dat jaar was de eerst aankomende vrouw Lenie van der Hoorn; in 1986 was dat Tineke Dijkshoorn; in 1997 Klasina Seinstra. Vanaf de volgende tocht is er een aparte wedstrijd voor vrouwen. Er komt dan ook voor het eerst officieel een winnares.
